Plan kademeleri: 1/100.000’den 1/1.000’e

Türkiye’de mekânsal planlar ölçeğe göre kademelenir ve her plan bir üst kademedeki plana uygun hazırlanır. Bu kural 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 6. maddesinde (7153 sayılı Kanunla 2018’de değişik) yazılıdır: mekânsal planlar, mekânsal strateji planlarına uygun olarak “çevre düzeni planları” ve “imar planları” kademelerinden oluşur; imar planları nazım ve uygulama imar planı olarak hazırlanır.

Kademeler ve dayanakları

• Mekânsal strateji planı (1/250.000, 1/500.000 veya daha üst ölçek): ülke ve bölge düzeyinde kalkınma ve mekân stratejilerini belirler. Dayanak: 3194 m.6; Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.4.
• Çevre düzeni planı (1/50.000 veya 1/100.000; bölge, havza ya da il düzeyinde): tarım, orman, yerleşim, turizm, sanayi gibi genel arazi kullanım kararlarını verir. Kural olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yapar ve onaylar. Dayanak: 3194 m.6; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.97; Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.4.
• Nazım imar planı (1/5.000; büyükşehirlerde 1/5.000 ile 1/25.000 arası): çevre düzeni planına uygun olarak bölge tiplerini, nüfus yoğunluklarını, gelişme yönlerini ve ana ulaşımı gösterir. Dayanak: 3194 m.6 ve 8; Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.4.
• Uygulama imar planı (1/1.000): nazım plana uygun olarak yapı adası, yol, TAKS, KAKS, kat, yapı nizamı ve çekme mesafelerini gösterir; ruhsat bu plana göre verilir. Dayanak: 3194 m.6 ve 8; Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.4; yapılaşmada Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği.

Planı kim yapar, nasıl yürürlüğe girer?

3194 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre belediye sınırları içinde nazım ve uygulama imar planlarını belediye yapar veya yaptırır; plan belediye meclisinin onayıyla yürürlüğe girer. Onaylanan plan bir ay süreyle ilan edilir (askı); bu sürede itiraz edilebilir ve belediye meclisi itirazları on beş gün içinde kesin karara bağlar. Planlar Bakanlığın elektronik sistemine yüklenip Plan İşlem Numarası alır. Belediye ve mücavir alan dışındaki planları valilik yapar. Kanun’un 9. maddesi, sayılan durumlarda Bakanlığa planları re’sen yapma ve onaylama yetkisi verir.

Özel kanunlarla yapılan planlar

• Sit alanları: 2863 sayılı Kanun m.17’ye göre koruma amaçlı imar planı yapılır; koruma bölge kurulunun uygun görüşü gerekir.
• Turizm merkezleri: 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu m.7’ye göre planları Kültür ve Turizm Bakanlığı yapar ve onaylar.
• Tarım arazileri: 5403 sayılı Kanun m.13’e göre tarım arazisinde tarım dışı kullanım için önce izin alınır; plan bu izinle yapılabilir.
• Kıyılar: 3621 sayılı Kıyı Kanunu kıyı kenar çizgisi ve sahil şeridinde yapılaşmayı ayrıca sınırlar.
• Özel çevre koruma bölgeleri: planları Bakanlık yapar ve onaylar. Datça-Bozburun bu kapsamdadır ve çevre düzeni planı 1/25.000 ölçeklidir.

Datça’da kademeler

• 1/100.000: Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı
• 1/25.000: Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Revizyonu (onay 2014, kesinleşme 2015)
• 1/5.000: nazım imar planları (her yerde yok)
• 1/1.000: uygulama imar planları ve koruma amaçlı imar planları (İskele, Datça Mahallesi, Reşadiye, Kızlan…)

Hangisi geçerli?

İmar durumu, parseli kapsayan en alt ölçekteki yürürlükteki plana göre verilir; ancak bu plan üst ölçekli planlara ve kanunlara aykırı olamaz. Uygulama imar planı yoksa üst ölçekli planın hükümleri ve Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği uygulanır.

İptal edilen planlar

Plan, idari bir işlem olarak idare mahkemesinde iptal edilebilir. Muğla Büyükşehir 1/25.000 Nazım İmar Planı mahkemece iptal edilmiştir; iptal edilen plan dayanak olarak kullanılamaz. Güncel plan durumu her zaman ilgili belediyeden teyit edilmelidir. Kuralların sırası için Normlar hiyerarşisi yazısına bakınız.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; parsel ve projeye özel değerlendirme yerine geçmez. Mevzuat değişebilir; işlem öncesinde güncel metinleri ve ilgili kurumu kontrol ediniz.